Uyuz (Scabies): Belirtileri, Bulaşması ve Tedavisi
İçerik sahibi / Yazar: Uzm. Dr. Utkan Kızıltaç — Dermatoloji Uzmanı
Son tıbbi gözden geçirme ve güncelleme: 10 Eylül 2026
Uyuz nedir?
Uyuz, Sarcoptes scabiei var. hominis adlı insan uyuz akarının derinin yüzeysel tabakalarında oluşturduğu bulaşıcı bir enfestasyondur. En sık görülen belirti yoğun kaşıntıdır. Kaşıntı özellikle geceleri belirginleşebilir. Yakın temasta bulunan kişilerde benzer belirtilerin bulunması uyuz olasılığını artırır.
Uyuzun belirtileri nelerdir?
Gece artan kaşıntı
Küçük kırmızı kabarıklıklar
İnce tüneller
Kaşımaya bağlı çizikler ve kabuklanmalar
Yakın temasta bulunan başka kişilerde kaşıntı
Uyuz nasıl bulaşır?
Uyuz en sık yakın ve uzun süreli cilt temasıyla bulaşır. Aynı yatağı paylaşmak, yakın aile teması veya cinsel temas önemli bulaş yollarıdır. Klasik uyuzda eşyalardan bulaş doğrudan ten temasına göre daha az önemlidir; kabuklu uyuzda ise çevresel bulaş daha önemli olabilir.
Uyuz tanısı nasıl konur?
Tanı öykü ve dermatolojik muayene ile konabilir. Gerekli durumlarda dermoskopi, deri kazıntısı ve mikroskobik inceleme kullanılabilir. Mikroskop altında akar, yumurta veya dışkı materyalinin görülmesi tanıyı doğrular. Negatif test klasik uyuzu tamamen dışlamaz.
Uyuz nasıl tedavi edilir?
Sık kullanılan tedaviler arasında %5 permetrin krem ve uygun hastalarda oral ivermektin yer alır. Tedavi seçimi yaş, gebelik durumu, eşlik eden hastalıklar ve hastalığın yaygınlığına göre yapılır.
Aynı evde yaşayan kişiler de tedavi edilmeli midir?
Yakın temaslıların aynı dönemde değerlendirilmesi önemlidir. Henüz kaşıntısı olmayan kişilerde de enfestasyon bulunabilir.
Tedaviden sonra kaşıntı neden devam edebilir?
Kaşıntı, akarların ortadan kaldırılmasından sonra da birkaç hafta sürebilir. Bunun nedeni vücudun akara ve artıklarına geliştirdiği aşırı duyarlılık yanıtıdır. Yeni tüneller veya yeni döküntüler gelişmesi ise yeniden değerlendirme gerektirir.
Çarşaf, kıyafet ve havlular nasıl temizlenmelidir?
Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (Centers for Disease Control and Prevention, CDC), yakın zamanda kullanılan çarşaf, havlu ve kıyafetlerin sıcak suyla yıkanıp sıcak kurutucuda kurutulmasını önermektedir.
50°C’nin üzerindeki sıcaklığın en az 10 dakika uygulanması akarları ve yumurtalarını öldürebilir. Yıkanamayan eşyalar en az 72 saat, gerekirse yaklaşık bir haftaya kadar kapalı poşette tutulabilir. Klasik uyuz nedeniyle evin böcek ilaçlarıyla ilaçlanması veya fumigasyon yapılması önerilmez.
Kabuklu uyuz nedir?
Kabuklu uyuz, çok yüksek akar yükü içeren ve klasik uyuza göre çok daha bulaşıcı olan ağır bir formdur. Özellikle bağışıklığı baskılanmış, ileri yaşta veya bazı nörolojik sorunları bulunan kişilerde görülebilir. Tedavide genellikle topikal ve sistemik tedaviler birlikte kullanılır.
Ne zaman dermatoloğa başvurulmalıdır?
- Tanıdan emin olunamıyorsa
- Aynı evde birden fazla kişide kaşıntı varsa
- Tedaviye rağmen yeni tüneller gelişiyorsa
- Gebelik veya emzirme varsa
- Bebek veya küçük çocuk söz konusuysa
- Bağışıklık sistemi baskılanmışsa
- Yaygın kabuklu lezyonlar varsa
- Bakteriyel enfeksiyon gelişmişse
Sık Sorulan Sorular
Uyuz temizlik eksikliğinden mi olur?
Hayır. Uyuz kişisel hijyen eksikliğinin göstergesi değildir.
Tedaviden sonra hâlâ kaşınmak tedavinin başarısız olduğu anlamına mı gelir?
Her zaman değil. Kaşıntı başarılı tedaviden sonra da birkaç hafta sürebilir.
Ev ilaçlatmak gerekir mi?
Klasik uyuzda genellikle hayır. Böcek spreyi ve fumigasyon önerilmez.
Dermatolog Notu
Uyuz tedavisinin başarısı doğru tanı, ilacın doğru uygulanması ve yakın temaslıların eş zamanlı yönetimine bağlıdır.
Bilimsel Kaynaklar
- Uzun S, Durdu M, Yürekli A, ve ark. Clinical practice guidelines for the diagnosis and treatment of scabies. International Journal of Dermatology. 2024;63(12):1642–1656. PMID: 38922701. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38922701/
- Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC). Clinical Care of Scabies. https://www.cdc.gov/scabies/hcp/clinical-care/index.html
- Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC). Treatment of Scabies. https://www.cdc.gov/scabies/treatment/index.html
- Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC). Ectoparasitic Infections – STI Treatment Guidelines: Scabies. https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/ectoparasitic.htm
Dermatoloji Muayenesi ve Randevu
Uyuz şüphesinde tanının doğrulanması, uygun tedavinin planlanması ve yakın temaslıların nasıl yönetileceğinin belirlenmesi için dermatolojik değerlendirme yapılabilir.
